Nhà thơ, nhà văn Thanh Tâm Tuyền
Tháng Mười 21st, 2009 | 
Author:
I.TIỂU SỬ
Thanh Tâm Tuyền (1936-2006) là một nhà thơ, nhà văn gốc Việt nổi tiếng như một trong những người khai sáng của lối thơ mới trong Nam bằng tập thơ thể tự do đầu tiên ở Miền Nam Việt Nam. Thanh Tâm Tuyền tên thật là Dzư Văn Tâm, ông sinh ngày 13 tháng 3 năm 1936 tại thành phố Vinh, Nghệ An và mất ngày 22 tháng 03 năm 2006 tại Minnesota, Hoa Kỳ do ung thư phổi.
Ông theo gia đình di cư vào Nam khi còn rất trẻ.
Năm 1954 ông chủ trương nguyệt san Lửa Việt. Sau đó, cùng với nhà văn Mai Thảo (1927–1998) thành lập tạp chí Sáng Tạo từ 1956 đến 1960.
Ông được gọi nhập ngũ năm 1962, giải ngũ năm 1966; được tái động viên năm 1968 trở thành sĩ quan cấp Úy của quân lực Việt Nam Cộng hòa.
Sau 1975, ông bị bắt đi học tập cải tạo trong 7 năm, sau đó trở về và được đi định cư tại Hoa Kỳ theo diện HO.
Một số thơ của ông đã được Phạm Đình Chương và Cung Tiến phổ thành những nhạc phẩm rất nổi tiếng như: Bài ngợi ca tình yêu, Dạ tâm khúc, Đêm màu hồng, Lệ đá xanh, Nửa hồn thương đau.
Thanh Tâm Tuyền là người đổi mới thi ca vĩ đại của Văn học Việt Nam sau 1954. Với sự khai phá trong ngôn từ và hình thức thể hiện, với chiều sâu và tính phổ quát mang tầm kích thế giới trong ý tưởng, đến nay, thi nghiệp của ông vẫn còn là nguồn cảm hứng đối với những nhà thơ trẻ khao khát đổi mới.
Bài tiểu luận “Nỗi buồn trong thơ hôm nay” (1956) là bản tuyên ngôn về thơ tự do của Thanh Tâm Tuyền. Dựa vào phương pháp luận của Nietzsche (trong Nguồn gốc bi kịch) phân biệt hai quan niệm nghệ thuật: nghệ thuật Apollon (thần của ánh sáng và mực thước, yêu cái đẹp hoàn chỉnh, toàn bộ) và nghệ thuật Dionysos (thần của sức sống say sưa, phá vỡ các hình thức sẵn có) Thanh Tâm Tuyền lựa chọn sự “căng thẳng phá vỡ hết mọi hình dáng để sự vật hiện ra với cái thực chất hỗn loạn không che đậy” (Nỗi buồn trong thơ hôm nay), và đó là đường đi của thơ tự do. Thơ Thanh Tâm Tuyền, trong hai tập “Tôi không còn cô độc” (1956) và “Liên, Đêm, mặt trời tìm thấy” (1964) biểu hiện những đặc điểm:Tìm đến tận cùng của nhận thức; Phá vỡ cấu trúc hoàn chỉnh vần, điệu, bố cục trong thơ cũ; Dùng biện pháp siêu thực để tạo hình, coi tiềm thức là nguồn sáng tạo; Tạo nhạc thầm trong nội tâm và âm tâm của chữ.
Thơ Thanh Tâm Tuyền mở đường cho ca từ Trịnh Công Sơn. Từ ảnh hưởng hiện sinh, Thanh Tâm Tuyền tìm đến xương tuỷ của nhận thức, đưa ra những hình ảnh cực thực, đớn đau. Về một tiếng kèn của người da đen, ông viết:
Thanh Tâm Tuyền (1936-2006) là một nhà thơ, nhà văn gốc Việt nổi tiếng như một trong những người khai sáng của lối thơ mới trong Nam bằng tập thơ thể tự do đầu tiên ở Miền Nam Việt Nam. Thanh Tâm Tuyền tên thật là Dzư Văn Tâm, ông sinh ngày 13 tháng 3 năm 1936 tại thành phố Vinh, Nghệ An và mất ngày 22 tháng 03 năm 2006 tại Minnesota, Hoa Kỳ do ung thư phổi.
Ông theo gia đình di cư vào Nam khi còn rất trẻ.
Năm 1954 ông chủ trương nguyệt san Lửa Việt. Sau đó, cùng với nhà văn Mai Thảo (1927–1998) thành lập tạp chí Sáng Tạo từ 1956 đến 1960.
Ông được gọi nhập ngũ năm 1962, giải ngũ năm 1966; được tái động viên năm 1968 trở thành sĩ quan cấp Úy của quân lực Việt Nam Cộng hòa.
Sau 1975, ông bị bắt đi học tập cải tạo trong 7 năm, sau đó trở về và được đi định cư tại Hoa Kỳ theo diện HO.
Một số thơ của ông đã được Phạm Đình Chương và Cung Tiến phổ thành những nhạc phẩm rất nổi tiếng như: Bài ngợi ca tình yêu, Dạ tâm khúc, Đêm màu hồng, Lệ đá xanh, Nửa hồn thương đau.
Thanh Tâm Tuyền là người đổi mới thi ca vĩ đại của Văn học Việt Nam sau 1954. Với sự khai phá trong ngôn từ và hình thức thể hiện, với chiều sâu và tính phổ quát mang tầm kích thế giới trong ý tưởng, đến nay, thi nghiệp của ông vẫn còn là nguồn cảm hứng đối với những nhà thơ trẻ khao khát đổi mới.
Bài tiểu luận “Nỗi buồn trong thơ hôm nay” (1956) là bản tuyên ngôn về thơ tự do của Thanh Tâm Tuyền. Dựa vào phương pháp luận của Nietzsche (trong Nguồn gốc bi kịch) phân biệt hai quan niệm nghệ thuật: nghệ thuật Apollon (thần của ánh sáng và mực thước, yêu cái đẹp hoàn chỉnh, toàn bộ) và nghệ thuật Dionysos (thần của sức sống say sưa, phá vỡ các hình thức sẵn có) Thanh Tâm Tuyền lựa chọn sự “căng thẳng phá vỡ hết mọi hình dáng để sự vật hiện ra với cái thực chất hỗn loạn không che đậy” (Nỗi buồn trong thơ hôm nay), và đó là đường đi của thơ tự do. Thơ Thanh Tâm Tuyền, trong hai tập “Tôi không còn cô độc” (1956) và “Liên, Đêm, mặt trời tìm thấy” (1964) biểu hiện những đặc điểm:Tìm đến tận cùng của nhận thức; Phá vỡ cấu trúc hoàn chỉnh vần, điệu, bố cục trong thơ cũ; Dùng biện pháp siêu thực để tạo hình, coi tiềm thức là nguồn sáng tạo; Tạo nhạc thầm trong nội tâm và âm tâm của chữ.
Thơ Thanh Tâm Tuyền mở đường cho ca từ Trịnh Công Sơn. Từ ảnh hưởng hiện sinh, Thanh Tâm Tuyền tìm đến xương tuỷ của nhận thức, đưa ra những hình ảnh cực thực, đớn đau. Về một tiếng kèn của người da đen, ông viết:
Một người da đen một khúc hát đen
bầu trời đen sâu không cùng
những dòng nước mắt
xé nát thân thể bằng tiếng kèn đồng
bằng giọng của máu của tuỷ của hờn bắt đầu ngày tháng.
bầu trời đen sâu không cùng
những dòng nước mắt
xé nát thân thể bằng tiếng kèn đồng
bằng giọng của máu của tuỷ của hờn bắt đầu ngày tháng.
Ở đây âm nhạc và khổ đau nằm trong nội tâm của mỗi chữ, như thể nhà thơ ở dưới da thịt người nghệ sỹ da đen để viết lên những nốt nhạc cực kỳ đớn đau của sự sống đen này. Chất đen vò xé thân thể tràn vào bài hát, pha vào giọng. Thấm vào máu, lẫn với tủi hờn trong thân phận nhược tiểu chịu sự phi lý của màu da, không có sự lựa chọn gì khác, ngoài một bầu trời đen bao trùm sự nghèo đói và những ác tâm kì thị của người đồng loại.
II. CÁC TÁC PHẨM CHÍNH:
1. Tiểu thuyết: “Bếp lửa” (Nhà xuất bản Nguyễn Đình Vượng, Sài Gòn, 1957), “Cát Lầy” (NXB Giao Điểm, 1967), “Mù khơi” (1970), “Tiếng động” (1970), “Một chủ nhật khác” (Văn, 1975).
2. Truyện ngắn: Khuôn mặt (Sáng Tạo, 1964), Dọc đường (Tân Văn, 1966).
3. Thơ: Tôi không còn cô độc (Người Việt, 1956), “ Liên, Đêm, Mặt Trời tìm thấy” (Sáng Tạo, 1964), “Thơ ở đâu xa” (Trầm Phục Khắc xuất bản, California, 1990).
4. Kịch: Ba chị em (1967).
5. Phiếm luận: Tạp ghi (1970).
III. GIỚI THIỆU MỘT SỐ THI PHẨM:
1. ĐEN
Một người da đen một khúc hát đen
Bầu trời đen sâu không cùng
Những giòng nước mắt
Xé nát thân thể bằng tiếng kèn đồng
Bằng giọng của máu của tủy của hồn bắt đầu ngày tháng
Giữa rừng không lời rừng mãi trống không
Ném mình ném đám đông vào trần truồng tủi cực hờn xác thịt
Tan vỡ hôm qua hôm nay kể gì ngày mai
Tội rằng không quên chẳng thể được quên
Vì Blues không xanh vì điệu Blues đen
Trên màu da nức nở
Trong hộp đêm
Bắt đầu chảy máu thầm kín khóc cổ họng mình
Ngón tay cấu lấy ống kèn như một bùa thiêng
Chọn ngoài thể xác ngoài thương yêu ngoài dữ tợn
Chọn thế giới va chạm những loài kim réo gọi
Thời gian mềm
Không gặp thời gian
Không gian quay thành những vòng kỷ niệm
Rồi một buổi nào Blues hiện về xanh.
Một người da đen một khúc hát đen
Bầu trời đen sâu không cùng
Những giòng nước mắt
Xé nát thân thể bằng tiếng kèn đồng
Bằng giọng của máu của tủy của hồn bắt đầu ngày tháng
Giữa rừng không lời rừng mãi trống không
Ném mình ném đám đông vào trần truồng tủi cực hờn xác thịt
Tan vỡ hôm qua hôm nay kể gì ngày mai
Tội rằng không quên chẳng thể được quên
Vì Blues không xanh vì điệu Blues đen
Trên màu da nức nở
Trong hộp đêm
Bắt đầu chảy máu thầm kín khóc cổ họng mình
Ngón tay cấu lấy ống kèn như một bùa thiêng
Chọn ngoài thể xác ngoài thương yêu ngoài dữ tợn
Chọn thế giới va chạm những loài kim réo gọi
Thời gian mềm
Không gặp thời gian
Không gian quay thành những vòng kỷ niệm
Rồi một buổi nào Blues hiện về xanh.
 |
| Bích chương về Thanh Tâm Tuyền ở “xóm đã từng liều” (với thi ca), của một thi sĩ “từng là nhà thơ trẻ” (nhưng kỳ thực, chưa bao giờ già…) |
2. ĐỊNH NGHĨA MỘT BÀI THƠ HAY
hơn một loài quạ đen khủng khiếp
cánh màn trắng ngón tay lo âu vuốt mắt
hãy đánh rơi vào buổi chiều của trời
một cuộc đời tròn như hạt cốm
mùa thứ ba trong năm nhỏ sữa
may mắn như bài thơ gồm những âm trắc đồng tình
cần thêm vào tam đoạn luận
người là phải chết
mày là một người vậy mày phải chết
một yết thị
các con hãy ngủ tim những người thân yêu
cuộc hành trình thiêng liêng đi mãi bằng giòng máu
hoàn thành bao nhiêu tác phẩm
chỉ để sau rốt kết luận một lời
anh hãy từ biệt mọi người bằng tác phẩm của mình
một câu thơ hay như lời nói
bài thơ hay là cái chết cuối cùng
giã từ cái gường cái bàn cái ghế
một người hai người ba người
một người hai người ba người
3. BÀI THƠ CỦA THÁNG GIÊNG
Con đường chưa ai tới
Màu hoa nào chưa ai trao nhau
Những chữ nghĩa còn hoang
Câu thề thốt lạ thường
Nơi không gian còn tuyết trinh
Lửa ấm cho lời nói
Những đêm sao ở mắt nhìn
Bắt đầu từ trao tặng
Bắt đầu từ một lần hò hẹn
Cách nắm tay nghẹn ngào
Ngón tay âm thầm trò chuyện
Những bước chân thỏ rừng
Chạy trên cỏ sắc
Sợi tóc đen như một chuỗi cười
Trên chúm môi lá biếc
Những chòm hôn vội vàng
Làm những vì sao đổi ngôi
Anh muốn làm mới tình yêu
Thuở nhớ nhung chất ngất
Tưởng khoảng đường liên hành tinh
Giữa phố đông đón đợi
Những ước mơ hiền đi cùng mọi người
Trong vòng tay ôm xiết
Ý nghĩa những ước mơ
Những ảnh hình nghĩ chết
Anh phải làm mới tình yêu
Như sửa sang nhà cửa
Như xây dựng thành phố
Như vun bón ruộng vườn
Như nhìn vào vũ trụ
Khi thế giới vừa dựng
Sẽ mời mọc tình nhân
Khi mặt trời vừa thức
Đòi gặp mùa xuân
Cho làn mi lá ngủ
Cho khóe mắt biển sâu
Cho đồi hoa bát ngát
Bài thơ tình đã bỏ
Ngôn ngữ thiên nhiên của mọi tình duyên là một
Phải làm mới tình yêu
Coi chúng ta là những người thứ nhứt
Trên trái đất này biết yêu nhau
Để những cặp tình nhân khác bắt chước
Để con cái sau này không khổ đau.
Nhật Vũ tổng hợp
Posted in Chân dung thi nhân